Vivliuteca Armâneascâ
Antologie de proză Aromână, 1977
ALTI PIRMITHI DITŬ IDYEA CARTI
| TEORIA ȘI PRACTICA | THE THEORY AND THE PRACTICE |
| „Suntu îndoauâ anvițări cari si amintâ mași cu ghivâsirea, i cu avdzârea. Suntu și îndoauâ alti lucri, cari nu întrâ tu caplu a omlui pânâ s-nu li videmŭ ș-cu ocľi. Câtŭ bânămŭ – multi avdzâm și multi videmŭ, ama cu tuti aesti – țiva nu știmŭ, pânâ s-nu bâgămŭ mâna ca si-adrăm ațea ți nă si pari că știmŭ. Cu alti zboarâ, voi ca s-dzâcŭ eu – câ teoria easti bunâ, di multi ori, ama câti unoarâ armâni multu ma-nghiosŭ di practica.“ | “There are some learnings you gain only by reading, or by having them explained to you. But there are also things that don’t really get into our heads until we see them with our own eyes. As long as we live, we hear many things and we see many things, but in spite of all that, we won’t truly know anything properly until we put our hands to it and actually do what we think we know. In other words, what I mean is: theory is good – often – but sometimes it comes up short compared with practice.” |
| Ași zbura unoarâ un aușŭ cu minti, câtrâ-ndoi tiniri cari nica nu avea inșitâ di-tu școalâ, și cari aveau ideia câ… vârnu nu poati si știi ca nâși, câ… tutŭ ți-azboairâ, s-mâcâ! | That’s how, once, a wise old man spoke to some young people who still hadn’t finished school, and who had got it into their heads that… nobody was more learned than they were, and that… everything that flies is good to eat! |
| Ca s-lâ da si-achicâseascâ ți vâ dzâșŭ pânâ aua, ascultaț ți aleaptâ pârâvulii lâ spusi aușlu: | So that they understand what I’ve said up to here, pay attention to the fine anecdote the wise old man told them: |
| Un amirâ cu multi dhrăńi în capŭ – și alâgatŭ câtŭ vreț, își dzâsi si spunâ câ, nâscânti ori, teoria singurâ nu agiutâ câtŭ lipseaști, și câ atuntmțea si-acleamâ omlu mintimenŭ, cându, pi ningâ teorii, ari și putânâ practica. Trâ-ațea, ca sâ si-aducheascâ ma ghini aestu lucru, bâgă el, amirălu, nolgica di unŭ udâ, lungu di optu coț, largu di ținți și di patru coț analtu – un câțânŭ mari, mplinŭ cu pileafi dulți, și adusi și doauâ linguri lundz di șasi coț ș-aesti. Acľimă pi nai cama învițațľi oamińi di tutŭ laolŭ, și lâ dzâsi câ va s-li facâ proț-viziri, s-puteari eľi s-mâcâ di pilafea aestâ: „s-mâcaț cu lingurili ți li videț ația, ma fârâ ca s-minaț câțânlu di tru locŭ și fârâ s-v-aprucheaț di elu!“ | An emperor – one of the wisest, well-traveled, and witty – set out to show that sometimes theory alone doesn’t help enough, and that a clever person is truly clever when, besides theory, he also has some practice. And so, to make it clearer, the emperor placed in the middle of a room eight cubits long, five cubits wide, and four cubits high a huge bowl, filled with sweet pilaf, and he also brought two spoons, each six cubits long. Then he summoned the most learned people in the world and told them he would make them grand viziers if they could eat from that pilaf. “Eat with the spoons you see here, but without moving the bowl from its place, and without going near it!” |
| Si șuțârâ, si-anvârtirâ laili-nvițat, și – vidzândalui câ nu puturâ s-facâ țiva, îľi dzisirâ a amirălui câ ațea țî caftâ nâsŭ, vârnâ oarâ nu poati ca s-hibâ. | The poor learned men turned and turned about, and seeing that they couldn’t manage it, they told the emperor that what he wanted was in no way possible. |
| Atumțea amirălŭ aclimă un altu om, cari nu știa ahântâ carti, ma eara cu multâ practicâ și ľi-afita caplu ti multi. Aistu, cumŭ află ți va amirălu, fârâ multâ minduiri, îľi dzâsi a unuia di anvițațľi: | At that point the emperor called another man, one who didn’t know much book learning, but who had a lot of practical sense and a mind that worked in many ways. As soon as he learned what the emperor wanted, without hesitating, he said to one of the scholars: |
| – A lai fârtate, – ľea tini unâ di lingurili aisti și treț tu chioșa ațea di-aclo; va s-ľeau ș-mini unâ altâ lingurâ, ca a ta, și va s-trecŭ tu chioșa di carși cu tini. | “Hey brother, take one of these spoons in your hand and go to that corner of the room; I’ll take another spoon like yours and go to the opposite corner.” |
| Dupâ ți feațirâ ași, anâlțarâ coada a lingurilorŭ tu chioșili din susŭ și di cara hipsirâ lingurili tu câțânlu di pilafi, ațelu cu practica timsi lingura și-ľi deadi în gurâ ațilui cu teoria; umplu lingura și ațelu cu teoria și lu filipsi pi soțlu cu practica. Și ași feațirâ, pânâ si sâturarâ. | After they did so, each raised the handle of his spoon up in his corner, and then they stuck the spoons into the bowl of pilaf. The man with practice stretched out his spoon and put it into the mouth of the one with theory; then the one with theory filled his spoon and treated his companion with practice. And they kept doing that until they were full. |
| Cu aisti vidzuti, tuț oamińiľi adunaț aclo, ca s-mutreascâ, aduchirâ câ ațelu cu teoria nu va s-putea s-mâcâ pilafea, ma s-nu yinea s-ľi da planŭ și s-ľi-agiutâ ațelu cu practica. | Seeing this, all the people gathered there understood, of course, that the man with theory would not have been able to stuff himself with pilaf if the man with practice had not guided and helped him. |
| Teoria cu practica deadunŭ – Bitisescu un lucru bunŭ! | Practice and theory always work well together! |
